Angst

Omgaan met angst

• Herken angst: Het uit zich soms op een verdoken manier bv. slaapmoeilijkheden, prikkelbaarheid, hartkloppingen,...
• Beluister en bevraag: Dit helpt om de achterliggende oorzaak te identificeren en geeft je informatie over hoe om te gaan met de angst.
  • Wanneer voelt de persoon zich angstig? 
  • Welke gedachten, gevoelens, gedragingen ervaart de persoon dan? 
  • Wat doet de persoon dan en wat kan helpen/wat helpt niet? 
• Behandel fysieke klachten aangezien deze de angst kunnen versterken. 
• Stel gerust en normaliseer: Geef aan dat de angst begrijpelijk is en mag bestaan. 
• Geef duidelijke informatie: Dit verhoogt inzicht en begrip, maakt bepaalde reacties voorspelbaar en vermindert onzekerheid. 
• Betrek de persoon bij beslissingen en bestendig het gevoel van autonomie: Het gevoel niet betrokken te worden, controleverlies en verlies van autonomie kunnen immers sterk uitlokkende factoren voor angst zijn. 
  Let op: voor sommige personen kan de angt versterkt worden wanneer ze overspoeld worden door de beslissingen die ze moeten nemen of niet tot een beslissing kunnen komen. Toets goed af met de persoon die voor jou zit waar die nood aan heeft. 
• Stimuleer sociale steun en nabijheid: Dit vermindert het gevoel van alleen te zijn in de angst, wat veel mensen ervaren. 
• Voorzie ademhalings- en relaxatietechnieken.
• Medicatie? Geneesmiddelen verlichten de angst maar nemen de oorzaak niet weg. Bij ernstige invaliderende angst kan dit evenwel overwogen worden. 

Angststoornis

Angst is de meest voorkomende emotie bij personen met een palliatieve of terminale aandoening en de naasten en moet genormaliseerd worden. Wanneer wordt angst echter een angststoornis? 

• Wanneer de angst buitensporig is en een ernstige impact heeft op het dagelijks functioneren van de persoon (dagelijkse gewoonten, sociaal of beroepsmatig functioneren,...)
• Wanneer de angst niet meer louter gerelateerd is aan de medische situatie en alles wat daarbij komt kijken maar zich uitbreidt naar allerhande andere situaties (bv. men durft niet meer buiten te komen, men is angstig om onder de mensen te komen,...)
• Wanneer men niets meer kan doen om de angst (even) te verlichten. 
• Wanneer de angst er voor zorgt dat men niet meer kan slapen, zich niet meer kan concentreren, overmatig prikkelbaar wordt, voor lichamelijke klachten zorgt.
• Wanneer de angst een ernstige impact heeft op de levenskwaliteit. 

Wat te doen bij ernstige angstproblematiek?

• Heb aandacht voor de algemene ondersteuningstips bij angst. 
• Bespreek of een doorverwijzing naar een psycholoog of een psychiater (eventueel medicamenteuze ondersteuning) gewenst kan zijn en help de persoon indien nodig in contact te komen met de nodige zorgverleners.  

Doodsangst

De dood in de ogen kijken is voor veel mensen beangstigend, maar voor sommigen werkt deze angst echt verlammend.
Dan spreekt men wel eens over doodsangst: een allesoverheersend gevoel wat een ernstige impact heeft op de levenskwaliteit van zowel de patiënt als de naasten. 

Deze doodsangst kan verschillende oorzaken hebben:

• Angst voor alle lichamelijke symptomen en veranderingen die men voelt. 
• Angst om te lijden, te sterven op een pijnlijke of "mensonwaardige" manier. 
• Angst om afscheid te moeten nemen, of geen afscheid te kunnen nemen van de naasten. 
• Existentiële angst.
• Angst voor het onbekende. 
• Angst de controle te verliezen.
• ... 

Hoe een persoon met doodsangst ondersteunen: 

• Herken signalen van doodsangst: Soms spreken mensen hun angst rechtstreeks uit, maar vaak komt doodsangst tot uiting in lichamelijke symptomen zoals hartkloppingen, ademhalingsmoeilijkheden, duizeligheid, zweten, benauwdheid of letterlijk het gevoel hebben dood te gaan,...
• Optimaliseer het comfort van de persoon aangezien lichamelijke klachten een sterk angstuitlokkende factor zijn. 
• Bekijk of er eventueel sprake is van een delirium en zo ja, ondersteun de persoon dan op gepaste wijze. 
• Voorzie continuïteit van de zorg: Ga geregeld langs bij de persoon, veel mensen appreciëren het wanneer zoveel mogelijk dezelfde zorgverleners langsgaan in plaats van dat ze telkens iemand anders zien. 
• Betrek de naasten: Informeer en ondersteun hen. 
• Ga in gesprek met de angstige persoon indien mogelijk: Wat maakt de persoon precies angstig en wat zou kunnen helpen? 
• Voorzie eventueel complementaire (muziek, relaxatie, massage, aromatherapie,...), spirituele of medicamenteuze ondersteuning.  
• Palliatieve sedatie? Enkel wanneer doodsangst onhoudbaar is bij een persoon in een terminale situatie, voor hevig discomfort zorgt en andere methoden van ondersteuning niet voldoende bleken, kan - na grondig overleg met patiënt/naasten/zorgverleners - palliatieve sedatie overwogen worden.