Verdriet/depressie

Verdriet

In de palliatieve en terminale fase is verdriet - begrijpelijk - een veel voorkomende emotie bij zowel patiënten als naasten. 

• Heb aandacht voor de persoon, zijn zorgen en moeilijkheden. Let hierbij zowel op verbale als non-verbale signalen van verdriet. 
• Maak tijd en ruimte om aanwezig te zijn op moeilijke momenten en zo gewenst in gesprek te gaan. 
• Stel verkennende vragen waar nodig. Veronderstel niet te snel dat je wel weet wat de persoon bedoelt. 
• Luister zonder meteen met advies of oplossingen te komen. 
• Toon empathie voor de moeilijke situatie waarin de persoon zich bevindt. 
• Valideer en normaliseer: Geef de persoon mee dat zijn ervaringen normaal en begrijpelijk zijn en mogen bestaan. 
• Bevraag waar de persoon nood aan heeft en wat zou kunnen helpen: informatie, gezelschap, een gesprek met iemand (een naaste of een professional), afleiding of iets leuks doen, ontspanningsoefeningen,...

Depressie

Verdriet en depressieve gevoelens zijn veel voorkomend in de palliatieve fase. Het zijn begrijpelijke reacties op de ingrijpende veranderingen die men meemaakt en kunnen deel uitmaken van het verwerkingsproces. 

Wanneer kan je echter gaan spreken over een depressie?

• Wanneer de sombere, neerslachtige gevoelens het grootste deel van de dag bijna elke dag aanwezig zijn. 
• Wanneer sprake is van ernstige gevoelens van hulpeloosheid, hopeloosheid, schuldgevoelens of een laag zelfbeeld. 
• Wanneer deze gevoelens het dagdagelijks functioneren van de persoon belemmeren op het vlak van slapen, eten, sociale interacties, beroepsmatig functioneren,... (let op: het functioneren kan ook aangetast zijn door ziekte- of behandelingsgerelateerde factoren, bij depressie moet je vooral kijken naar de impact van de emotionele beleving)
• Wanneer de emoties een ernstige impact hebben op de levenskwaliteit. 
• Wanneer men op geen enkel vlak nog interesses heeft of plezierbeleving voelt. 
• Wanneer men zeer negatief terugkijkt op zijn levensverhaal en de keuzes die men gemaakt heeft. 
• Wanneer men een conrete doodswens heeft door de psychische toestand waarin men zich bevindt, geen toekomst meer mogelijk ziet in de eigen draagkracht en veerkracht en hierbij zelfmoordgedachten heeft (niet te verwarren met bv. een euthanasiewens bij een terminale patiënt)

Vraag bij bovenstaande alarmsignalen advies aan een arts/psychiater om de eventuele diagnose van een klinische depressie vast te stellen. 
Depressie, beginnende dementie en beginnend delirium vallen moeilijk te onderscheiden. Alle drie karakteriseren ze zich o.a. door sociale teruggetrokkenheid, weinig concentratie en een beperkte gedachtengang. 

Omgaan met depressie

• Heb aandacht voor verbale en non-verbale alarmsignalen die kunnen wijzen op depressie. 
• Ga in gesprek: Hoe voelt de persoon zich? Welke klachten ervaart men? Welke zorgen heeft men? Waar heeft men nood aan? 
• Behandel lichamelijke symptomen of andere factoren die aan de oorzaak kunnen liggen van de depressieve gevoelens: pijn of andere lichamelijke symptomen, medicatie,...
• Toon empathie voor de moeilijke en belastende situatie waarin men zich bevindt.
• Ondersteun de basiszorg: Help de persoon voldoende te slapen en te eten (maar ook niet overmatig veel), bespreek of de persoon voldoende sociaal of familiaal omkaderd is, stimuleer persoonlijke verzorging en lichaamsbeweging (indien mogelijk).  
• Help de persoon te komen tot structuur in de dagen, want dit ontbreekt vaak bij depressieve personen: bv. opstaan op een bepaald uur, ontbijten, kleine activiteiten doen, lunch,...
• Geef informatie over de (medische) situatie waarin de persoon zich bevindt, bevorder inzicht in wat men meemaakt en wijs op de ondersteuningsmogelijkheden. 
• Betrek de naasten: Voorzie ondersteuning en informeer hen over hoe zij zelf de persoon kunnen helpen en ondersteunen. 
• Bespreek of een doorverwijzing naar een psycholoog of psychiater (eventueel medicamenteuze ondersteuning) gewenst kan zijn en help de persoon indien nodig in contact te komen met de nodige zorgverleners.